Wat is een Poortwijk?
Wat is een Poortwijk?
De Stad Gent deelt het grondgebied op in 25 ‘officiële’ wijken. Met ‘poortwijken’ bedoelen wij die delen van de stad die in de 19de eeuw zijn ontstaan rond de voormalige stadspoorten. Ze zijn gekenmerkt door sterke ruimtelijke transformatie, residentiële mobiliteit en sociale innovatie. Het zijn plekken van aankomst en vertrek en zijn vaak superdivers. De bevolkingsdichtheid is er hoog.
In deze digi-expo ontleden verschillende experts de definitie van een Poortwijk.
Tina De Gendt: 'Hoe zijn we van een poort naar een poortwijk gegaan?'
Oude gebouwen, nieuwe bestemmingen
Wandel rond in een poortwijk en je ziet overal dezelfde dingen: een steenweg, een fabriek, een verborgen park, een lege kerk, een verdoken beluik… En dat is geen toeval.
In de 19de eeuw groeiden er industriële zones rond de middeleeuwse stadskernen. Je vond er fabrieken en woningen, altijd met een kerk in het midden. Tot de jaren 1960 waren die nieuwe wijken de motor van Europese industriesteden. Maar toen de industrie wegtrok, kwam er leegstand en verloedering.
Vanaf de jaren 1970 begonnen bewoners, creatievelingen, investeerders en overheden er te experimenteren met nieuwe vormen van ruimtegebruik. Ze vochten voor meer groen, meer verkeersveiligheid en betere huizen.
Hilde Langeraert, Industriemuseum: 'In de 19de eeuw was het precies bouwen met Legoblokjes om zoveel mogelijk huizen tussen de fabrieken te krijgen.'
Cité de Kettingstraat, 1974
Peter Vanden Abeele, Stadsbouwmeester: 'De ruimte is eindig en dat is onze belangrijkste grondstof. We moeten het doen met de stad die er al is en dus volop inzetten op het herbestemmen van gebouwen.'
Nieuwe mensen, oude bestemmingen
In poortwijken wordt veel verhuisd. De meeste mensen wonen er niet hun hele leven, sommige maar een paar jaar. De eerste bewoners waren fabrieksarbeiders, maar na de jaren 1960 passeerden er ook studenten, vluchtelingen, handelaars, kunstenaars...
Niet iedereen bleef er wonen. Maar wie dat wel deed, veranderde de stad. Wie migreert laat veel achter, maar brengt ook veel mee: kennis, taal, gerechten, contacten, ervaringen, ideeën over de wereld…
Niet iedereen krijgt de kans om zijn ‘bagage’ in te zetten. Maar de plaats waar het gebeurt, is niet toevallig vaak de plaats waar de koffers worden neergezet: in de poortwijken.
Hilde Greefs, UA: 'Wijken zijn belangrijke knooppunten voor het vormen van sociale netwerken. Voor mensen die nieuw zijn in de stad, is die inbedding heel belangrijk om zich thuis te kunnen voelen.'
Diverse paspoorten en werkvergunningen
Pascal Debruyne, Odisee: 'Een stad overleeft door de aanwezige diversiteit. In de jaren '70 en '80 heeft migratie de stadswijken letterlijk gered; als men die diversiteit wegsnijdt, dan sterft de stad.'
Nieuwe wijken, nieuwe stad
Wijkclubs, verenigingen, vormingscentra voor jong, oud, man en vrouw… Eind 19de eeuw heeft elke poortwijk ze in drievoud: liberaal, katholiek en socialistisch. Na de Tweede Wereldoorlog ondergaan die instituten van de verzuiling grote veranderingen: veel verenigingen lopen leeg, andere vinden zichzelf opnieuw uit.
Vanaf de jaren 1970 ontluikt de superdiversiteit en proberen de poortwijkbewoners verschillen te verknopen en elkaars eigenheid te erkennen via activiteiten en feesten. Om de sociale problemen te counteren richten activisten en buurtbewoners de eerste buurthuizen op om inspraak te krijgen in de toekomst van hun wijk.
Vanaf 1989 bevorderen stedelijke buurtcentra de sociale cohesie. Sindsdien is buurtwerk niet meer weg te denken uit de poortwijken. Ondertussen heeft een nieuwe generatie vrijwilligers en activisten eigen buurthuizen opgericht. Want de vraag blijft: hoe werkt dat, samenleven in wijken met zoveel verschillende mensen, zoveel verloop?
Gita Deneckere, UGent: 'Het sluiten van de katoenfabrieken vanaf de jaren '60 en '70 had een gigantische impact op het buurtleven; de oude organisaties werden veel minder aantrekkelijk.'
Braderij in de Bevrijdingslaan, 1985
Stijn Oosterlynck, UA: 'We delen geen religie of geschiedenis meer, maar wel de wijk waar we wonen: de speelpleinen, de winkels en de straten. Dat is wat ons samenbrengt.'
Colofon
De expo De Poorten - Op 't randje van de stad liep van 29.11.2024 tot 31.08.2025 i.s.m. historian in residence Tina De Gendt en Erfgoedcel Gent
Meer weten? Bekijk ook de digi-expo's Scharniermomenten uit de Poortwijken en De Poorten van de stad.
Video: Adriaan De Loore
Beelden: Amsab-ISG, Archief Gent, Collectie Erik Lippens en diverse privécollecties
