De leiders van meer dan twintig cultuurorganisaties laten hun stem horen tegen de besparingen, nu het nog kan. Opiniestuk in De Standaard, op 20 oktober 2026.
De klimaatcrisis, overconsumptie en polarisatie bedreigen onze toekomst minstens even hard als Poetin. Maar terwijl we onze buitengrenzen versterken, vergiftigen we de bronnen die ons weerbaar maken: vrijdenken, creativiteit, kwaliteitsbesef en historisch inzicht. Zolang de gevolgen minder zichtbaar zijn, lijkt het alsof kiezen voor de korte termijn niet een politieke keuze is, maar een natuurwet. Langetermijndenken wordt zo een luxe die we ons nu even niet kunnen veroorloven. De recente beslissing om net dáár te snijden waar het langetermijngeheugen zich vormt, is een symptoom van een populistisch systeem.
Het zijn onze erfgoedorganisaties, archieven en musea die het tegengif in huis hebben, als instellingen van het langetermijndenken. Terwijl de politiek kijkt naar de volgende verkiezingen en de markt naar de volgende kwartaalcijfers, kijken zij over generaties heen. Ze tonen hoe eerdere generaties crisissen bezwoeren, hoe autoritaire systemen ontstonden en hoe kwetsbaar democratische rechten zijn.
Erfgoed is ook de ultieme stresstest voor kwaliteit in een wegwerpcultuur. In onze archieven, bibliotheken en musea wacht een eeuwenoude blauwdruk van menselijk meesterschap. Materiaalkennis en vakmanschap tonen hoe duurzaamheid eruitzag lang voordat het een marketingterm werd. Dat materiële geheugen helpt ons kwaliteit te onderscheiden van de goedkope rommel waarmee de globale markt ons overspoelt.
Dat maakt ons weerbaar, en het geeft ons het vermogen tot kritisch kijken en verbeelden, ook in de technologische storm waarin we ons bevinden. Archieven, bibliotheken en musea beheren de ground truth: het bewijsmateriaal van ons verleden. Dat kan niet alleen met een beperkt aantal grote instellingen. Collecties, onderzoek en relaties met het publiek bouwen voort op werk dat overal in het erfgoedveld gebeurt. We hebben veel en contrasterende stemmen nodig: zij tonen dat geschiedenis een kleurrijke caleidoscoop is, geen beige eenheidsworst.
Cultuur is een estafette van generaties. Mensen creëren niet in een vacuüm. Een breuklijn trekken tussen hedendaagse makers en de organisaties waar zij onderzoek doen, inspiratie halen, hun werk tonen en hun archieven kunnen onderbrengen, is gewoon kortzichtig.
Op de korte termijn is het tegelijk een sluwe verdeel-en-heersstrategie. Niet alleen dreigt opnieuw een sector verdeeld te raken in ‘verliezers’ en ‘geredden’, ook worden overheidstaken doorgeschoven naar individuele kunstenaars. Met minder capaciteit in organisaties verschuift de verantwoordelijkheid om te bewaren naar de makers zelf. Zo worden de kosten van een maatschappelijke basistaak afgewenteld op kunstenaars die vaak al werken met tijdelijke projectsubsidies of als (soms kwetsbare) zelfstandigen. De gevolgen daarvan zullen niet meteen zichtbaar zijn. Festivals, tentoonstellingen, concerten en voorstellingen blijven nog wel even doorgaan. Maar tegen de tijd dat de schade zichtbaar wordt, is het te laat.
Wij voegen dit schrijven toe aan de lange lijst opiniestukken omdat al die stemmen samen een beeld vormen van wat er vandaag gebeurt. We bevinden ons in de incubatietijd van een maatschappelijke ramp waarvan we de vroege signalen dreigen te missen: met die besparing snijden we in wat onze samenleving kritisch en creatief maakt.
We laten onze stem horen omdat we niet in stilte willen laten gebeuren dat onze bron vergiftigd wordt. Zodat we onze kinderen kunnen tonen dat we weerstand hebben geboden toen ons geheugen werd weggeschraapt. En in de hoop dat iemand aan een stedelijke, Vlaamse of federale tafel dit leest en besluit: hier stopt het.
Hilde Schoefs (conservator Openluchtmuseum Bokrijk), Marjoleine Maes (zakelijk coördinator Design Museum Gent), Maartje Stubbe (directeur FOMU Fotomuseum Antwerpen), Marjan Doom (algemeen en artistiek directeur GUM & Plantentuin), Stephen Lodewyck (directeur In Flanders Fields Museum), Ann Van Nieuwenhuyse en Hilde Langeraert (directeur en conservator Industriemuseum en ETWIE), Tomas Baum (directeur Kazerne Dossin), Carmen Willems en Gaëtane Neyrinck (algemeen directeur, beleid & strategie KMSKA), Dieter Vankeirsbilck (waarnemend directeur M HKA), Peter Bary, Marjan Debaene, Eva Wittockx, Sigrid Bosmans (directeur algemeen beheer; directeur oude kunst; directeur hedendaagse kunst; directeur samenleving M Leuven), Lies Buyse (directeur MAS), Sara Weyns (directeur Middelheimmuseum en KIS), Kaat Debo (directeur MoMu Modemuseum Antwerpen), Anne Oosterwijk (directeur MSK Gent), Bruno Verbergt (directeur Mu.ZEE), Eline Van de Voorde en Bart Marius (zakelijk leider en artistiek leider Museum Dr. Guislain), Iris Kockelbergh (directeur Museum Plantin-Moretus), Karen Moeskops (directeur Red Star Line Museum), Annemie Breëns (ad-interimdirecteur Rubenshuis), Philippe Van Cauteren (directeur SMAK), Christine De Weerdt (directeur STAM).
Dit opiniestuk verscheen in De Standaard, 20 oktober 2026.