STA'M
1/14
om over na te denken: 46 gentse parochiekerken foto's van karin borghouts

Kerken zijn heel beeldbepalend. Ze geven structuur aan een dorpskern of vormen mee de skyline van de binnenstad. Naarmate het aantal kerkgangers terugloopt staan de kerken vaker leeg. De vraag stelt zich of er voor de kerkgebouwen geen andere functie mogelijk is.

Sommige zijn eeuwenoud, andere nog geen vijftig jaar geleden gebouwd. Gent telt 46 parochiekerken, waarvan er 21 zijn beschermd als monument. Daarnaast zijn er nog kerken en kapellen bij scholen, abdijen en kloosters.
Over welke kerken gaat het? Hoe zien die er uit? Waar bevinden ze zich? Fotograaf Karin Borghouts maakte beelden van 46 Gentse parochiekerken in hun omgeving. De foto's vormen een aanleiding om na te denken over de toekomst van kerkgebouwen. In de zomer van 2014 waren de foto's te zien in de herbestemde abdijkerk van het STAM. In deze digi-expo worden ze chronologisch opgelijst.

kerken met een middeleeuwse kern

sint-baafskathedraal, gent

  • bouwperiode: 12e tot 16e eeuw
  • architect: onbekend
  • bescherming: beschermd als monument
  • stijl: gotiek
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: Van de romaanse kerk uit het midden van de 12e eeuw is de crypte overgebleven. In drie bouwcampagnes werd de kerk stelselmatig vervangen door de huidige: eerst het koor in de 13e en 14e eeuw, daarna de toren in Brabantse gotiek en tot besluit het schip en het transept (16e eeuw). Deze kerk was oorspronkelijk gewijd aan Sint-Jan. Vermeldingen van die parochie en bidplaats gaan terug tot 942. Na de afschaffing van de Sint-Baafsabdij werd het kapittel van de abdij in 1540 overgebracht naar de Sint-Janskerk, die dan ook Sint-Bavo als patroonheilige kreeg. In 1559 werd het bisdom Gent opgericht en werd de kerk een kathedraal.

toon op kaart

582Px Sint Baafs 5580 82

onze-lieve-vrouw, mariakerke

  • bouwperiode: eerste vermelding in de 10e eeuw, uitbreiding 13e eeuw, verbouwingen in de 17e en 19e eeuw
  • architect: Auguste Van Assche (uitbreiding)
  • bescherming: beschermd als monument, deel van een beschermd stadsgezicht
  • stijl: gotiek
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: Vermoedelijk stond er oorspronkelijk een romaanse kerk. In de 13e eeuw werd die omgebouwd in de stijlvan de Scheldegotiek. Nadien volgden nog verschillende verbouwingen. Tussen 1887 en 1892 werd de kerk ingrijpend verbouwd onder leiding van Auguste Van Assche. Hij wou terugkeren naar het 13e-eeuws gotisch model. Tegelijk werd het schip uitgebreid en voegde hij onder meer de zuidelijke doopkapel en het traptorentje toe. Vensters kregen opnieuw een spitsboogvorm en de vlakke 17e-eeuwse zoldering werd vervangen door een houten spitstongewelf.

toon op kaart

Olv Mariakerke 4556 58 1

sint-jan-baptist, afsnee

  • bouwperiode: 12e eeuw, grondige restauratie 1905–1906
  • architect: Auguste Van Assche (restauratie)
  • bescherming: beschermd als monument
  • stijl: (neo)romaanse stijl
  • vieringen: zie kerknet
  • bouwgeschiendenis: Een eerste vermelding dateert van 939, maar de romaanse kern, een Latijns kruis met kruisingstoren, stamt uit de 12e eeuw. Door de eeuwen heen hadden talrijke herstellings- en aanpassingswerken plaats. Tussen 1905 en 1906 werd de kerk ingrijpend gerestaureerd door Auguste Van Assche. De zijbeuken werden heropgebouwd en de overige delen werden in romaanse stijl hersteld. De noordelijke muur van het schip, het koor en de puntgevels werden gereconstrueerd in breuksteen en voorzien van rondboogvensters.

toon op kaart

Sint Jan Doper Afsnee 5002 03 1

sint-michiels, gent

  • bouwperiode: 15e tot 17e eeuw
  • architect: ongekend
  • bescherming: beschermd als monument
  • stijl: gotiek
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis In 1440 startte de bouw van de Sint-Michielskerk. In een eerste bouwfase werden de westpartij, het schip en het transept opgetrokken. In 1579 werd begonnen met de afbraak van het oude vroeggotische koor. Het nieuwe koor met omgang en transkapellen werd opgericht tussen 1623 en 1650 in laatgotische stijl. De toren van de Sint-Michielskerk telt twee geledingen. In 1566 vielen beeldenstormers de kerk aan en werd de bouw van de toren voor bijna 100 jaar stopgezet. Tussen 1658 en 1672 werd verder gewerkt aan de toren, maar die bleef onafgewerkt. Verschillende plannen, zoals een ontwerp voor een gotische spits door Lieven Cruyl uit 1662, werden nooit uitgevoerd. Pas in 1772 werd de toren overwelfd en rond 1825 kwam er een dak op.

toon op kaart

Sint Michiels 5681 94 1

heilig kruis, sint-kruis-winkel

  • bouwperiode: 15e-eeuwse kern
  • architect: Louis Minard (uitbreiding)
  • bescherming: beschermd als monument
  • stijl: gotiek
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: De oudste vermelding dateert uit 1629, maar de kern van de kerk gaat terug tot de 15e eeuw. De doopkapel, de berging en sacristie werden tussen 1839–1841 toegevoegd naar een ontwerp van Louis Minard. De kerkfabriek wou in 1878 de kerk vergroten, naar de plannen van Edmond de Perre Montigny. Om budgettaire redenen is dit echter niet doorgegaan. De Perre Montigny was architect bij het provinciebestuur van Oost-Vlaanderen en heeft in de 19e eeuw in de provincie maar liefst 17 nieuwe kerken ontworpen en 6 verbouwd. Hij ontwierp zowel in neogotische, neoromaanse als eclectische stijl.

toon op kaart

H Kruis St Kruis Winkeldorp 6245 46 1
kerken uit de 16e, 17e en 18e eeuw

onze-lieve-vrouw-sint-pieters, gent

  • bouwperiode: 17e en 18e eeuw
  • architect: onbekend
  • bescherming: beschermd als monument
  • stijl: barok
  • vieringen: zie kerknet
  • bouwgeschiedenis: De eerste steen werd gelegd in 1629. Het centrale deel en de westgevel dateren uit de vroege 18e eeuw. In 975 stond op deze plaats al een romaanse kerk. Die werd in 1580 bijna totaal vernield door de beeldenstormers. De monniken herstelden de kerk na hun terugkeer in 1584, maar kort nadien werd het gebouw toch volledig gesloopt. De grondvesten werden als fundering gebruikt voor de nieuwe kerk. Het grondplan in de vorm van een Grieks kruis en de achtzijdige koepel zijn duidelijk geïnspireerd op de Sint-Pietersbasiliek in Rome.

toon op kaart

Olv Sint Pietersplein 7043 58 1

sint-antonius-abt, meulestede

  • bouwgeschiedenis: 17e en 19e eeuw
  • architect: onbekend
  • bescherming: het orgel is beschermd
  • stijl: classicerende barok
  • vieringen: De kerk is aan de erediensten onttrokken en wordt verhuurd aan vzw Meulestede voor culturele en buurtactiviteiten.
  • bouwgeschiedenis: De geschiedenis van deze bidplaats begint in 1648 toen na het wegtrekken van het Spaanse leger een barak werd aangekocht en ingericht als kapel. Enkele decennia later werd die kapel afgebroken en bouwde men deze kerk. De sacristie en geveltoren zijn latere toevoegingen. Tot 1972 waren er woningen aangebouwd tegen de kerk. Die werden onteigend en afgebroken met de bedoeling nieuwe sociale woningen te bouwen. Die zijn er tot dusver niet gekomen. Daardoor ligt de kerk er vandaag ietwat geïsoleerd bij.

toon op kaart

Sint Antonius Abt Redersplein 6722 24 1

onze-lieve-vrouw-presentatie, begijnhof onze-lieve-vrouw-ter-hoyen

  • bouwperiode: 17e en 18e eeuw architect onbekend
  • bescherming: beschermd als monument, deel van een beschermd landschap en UNESCO werelderfgoed
  • stijl: barok
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: De oudste vermelding van een bidplaats in het begijnhof van Ter Hoyen dateert uit 1262. Ze bevond zich ongeveer op de plaats van de huidige kerk. In het midden van de 17e eeuw verkeerde het gebouw in slechte staat en werd beslist een nieuwe kerk op te trekken. De drie Gentse begijnhoven staan op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO. Het begijnhof van Onze-Lieve-Vrouw Ter Hoyen is mooi intact bewaard gebleven.

toon op kaart

Olvpresentatie Lange Violettastraat 8791 93 1

sint-amandus, oostakker

  • bouwperiode: 17e-eeuwse toren, kerk heropgebouwd in de 20e eeuw
  • architect: Auguste Poppe (wederopbouw)
  • bescherming: geen
  • stijl: (neo)barok
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: De kerk gaat terug op een 14e-eeuwse kapel. Begin 17e eeuw werd deze hersteld waarna verschillende verbouwingswerken volgden. In 1917 werd de kerk gebombardeerd en na de Eerste Wereldoorlog nagenoeg volledig heropgebouwd. Rond 1350 werd op deze plaats de Sint- Laurentiuskapel ingewijd. Die werd rond 1578 aangeduid als parochiekerk van Oostakker en kreeg toen het patroonschap van de Heilige Amandus. Eind 16e eeuw werd de kerk even gebruikt voor de Calvinistische eredienst, maar in 1602 werd ze opnieuw ingewijd.

toon op kaart

Sint Amandus Oostakker 9792 93 1
kerken uit de periode 1800 - 1914

heilige dionysius, sint-denijs-westrem

  • bouwperiode: 1845
  • architect: Mathias Jozef Wolters, Jan Ghijsels
  • bescherming: beschermd als monument, deel van een beschermd stadsgezicht
  • stijl: neogotiek
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: 1845 werd de oude kerk van Sint-Denijs-Westrem afgebroken. Nog in datzelfde jaar werd gestart met de bouw van een nieuwe kerk. De Heilige Dionysiuskerk heeft een goed bewaard neogotisch interieur. Vooral de muurschilderingen springen in het oog. Het interieur is recent gerestaureerd en werd in 2013 een van de laureaten van de Vlaamse Monumentenprijs.

toon op kaart

H Dionysius St Denijs Westrem 0585 600 1

sint-anna, gent

  • bouwperiode: 1853–1869
  • architect: Louis Roelandt, Jacques Van Hoecke
  • bescherming: beschermd als monument, deel van een beschermd stadsgezicht
  • stijl: eclecticisme
  • vieringen: zie kerknet.be
    De kerk staat momenteel te koop.
  • bouwgeschiedenis: De eerste steen werd in 1853 gelegd door koning Leopold I. De inwijding van de nog onvoltooide kerk vond plaats in 1869. Het oorspronkelijk ontwerp van stadsarchitect Louis Roelandt werd aangepast en is in vereenvoudigde vorm terug te vinden in de definitieve plannen van Jacques Van Hoecke. De katholieke industrieel Ferdinand Lousbergs had een grote fabriek aan de Reep, waar nu het Sint-Bavoinstituut staat. Hij was de grote bezieler van de aanleg van de Keizer Karelstraat en de bouw van de Sint-Annakerk. Als hij de straat overstak naar zijn woning, keek hij op ‘zijn’ boulevard, waarvan de Sint-Annakerk majestueus het perspectief sluit.

toon op kaart

Sint Anna 5789 94 1

sint-gerulfus, drongen

  • bouwperiode: toren uit 1732–1734, kerk uit 1858–1859
  • architect: F. Cardon, Louis Gildemyn
  • bescherming: beschermd als monument, deel van een beschermd stadsgezicht
  • stijl: neobarok
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: Na de omwentelingen van de Franse Revolutie werd in de 19e eeuw een nieuwe kerk gebouwd tegen de bestaande toren. Later voerde Louis Gildemyn nog restauraties uit aan de voorgevel en aan de toren. De Sint-Gerulfuskerk behoorde tot een abdijcomplex. In 1797 werd de norbertijnengemeenschap verdreven. In 1804 opende Lieven Bauwens een spinnerij in de abdij. De toren en het schip van de kerk behielden in die periode evenwel hun religieuze functie als parochiekerk. Na de dood van Bauwens in 1822 kwam de fabriek in handen van zijn schoonbroer Frans De Vos. Hij verkocht de fabriek in 1823. In 1837 kochten de Jezuïten de vleugel langs de Leie, in 1850 de resterende delen van het gebouw.

toon op kaart

Sint Gerulfus Drongen 5019 5022 1

sint-jan-baptist, brugse poort

  • bouwperiode: 1861–1866
  • architect: Jacques Van Hoecke, Charles Leclerc-Restiaux
  • bescherming: geen
  • stijl: neogotiek
  • vieringen: zie kerknet.be. De kerk staat momenteel te koop.
  • bouwgeschiedenis: De kerk werd ontworpen door Jacques Van Hoecke. Na zijn overlijden en nadat een eerste constructie in 1863 was ingestort, werden de plannen door zijn opvolger Leclerc-Restiaux aangepast en werd de kerk voltooid in 1866. Het interieur van de kerk was oorspronkelijk volledig polychroom beschilderd door het atelier Bressers, vermoedelijk naar een ontwerp van Jean-Baptiste Bethune, een sleutelfiguur van de neogotiek in België. Onder de invloed van het Tweede Vaticaans Concilie (1962–1965) werden veel van die interieurs later in een neutrale tint overschilderd, wat ook gebeurde in deze kerk.

toon op kaart

Sint Jan Baptist Seghersplein 0240 43 1

sint-livinus, ledeberg

  • bouwperiode: 1869–1872
  • architect: Edmond de Perre Montigny
  • bescherming: geen
  • stijl: neogotiek
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: De parochiekerk Sint-Livinus werd gebouwd tussen 1869 en 1872. De nieuwbouw verving een oude en kleinere kerk uit 1791. Die bevond zich aan de Hundelgemsesteenweg, ter hoogte van de Jozef Vervaenestraat. Vanaf 1840 werd het gebied tussen de Brusselsesteenweg en de Hundelgemsesteenweg geürbaniseerd. Er ontstond een nieuw centrum, met voor de kerk een rechthoekig plein van waaruit diverse rechte verbindingsstraten vertrokken. In die smalle straten kwam op een paar decennia tijd een groot aantal, vaak goedkope woningen.

toon op kaart

Sint Livinus Ledeberg 9989 91 1

sint-antonius van padua, oud-gentbrugge

  • bouwperiode: 1871, 1947
  • architect: Alphonse Vossaert
  • bescherming: geen
  • stijl: neogotiek
  • vieringen: De kerk is aan de erediensten onttrokken en wordt een gemeenschappelijke ruimte in een cohousingproject.
  • bouwgeschiedenis: Deze kapel werd gebouwd in 1871 als hulpkerk van de parochie Sint-Simon en Sint-Judas. In 1965 werd ze parochiekerk. De kerk liep grote schade op bij een luchtaanval op 5 september 1943. Alle gebrandschilderde ramen werden daarbij vernietigd. In 1947 werd de kerk volledig hersteld, met toevoeging van het voorportaal.

toon op kaart

Sint Antoniusvan Padua Van Houttestr 4141 43 1

heilig hart, sint-amandsberg

  • bouwperiode: 1881–1883, toren uit 1910
  • architect: Gustave Hoste
  • bescherming: geen
  • stijl: neogotiek
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: Sint-Amandsberg evolueerde in de 19e eeuw van land- en tuinbouwgemeente tot geïndustrialiseerd en dichtbevolkt gebied. In 1878 werd een nieuwe parochie opgericht. De eerste plannen voor de kerk waren echter te optimistisch. Om de kosten te drukken werd de witte steen van het portaal vervangen door arduin en werden het beeldhouwwerk en de brandglasramen geschrapt. Het neogotische kerkmeubilair kwam uit het atelier van Matthias Zens. Deze Duitse beeldhouwer studeerde in Gent aan de beeldhouwersschool van Jean-Baptiste Bethune. Zijn eerste grote opdracht was de binneninrichting van de Sint-Annakerk in Gent. Zijn neogotische altaren, communiebanken, kruiswegstaties, missiekruisen, preekstoelen en heiligenbeelden kenden ook internationaal succes.

toon op kaart

Hhart Hhartplein 6439 40 41 1

sint-jozef, rabot

  • bouwperiode: 1883
  • architect: Auguste Van Assche
  • bescherming: beschermd als monument
  • stijl: neogotiek
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: Na de inplanting van een nieuwe woonwijk achter het Rabot in 1878, werd de bouw van een parochiekerk overwogen. Die kwam er op gronden van de Gentse textielfamilie de Hemptinne, die in de buurt ook een grote vlasspinnerij bezaten. Architect Auguste Van Assche studeerde aan de Gentse academie, toen geleid door de architecten Louis Roelandt en Adolphe Pauli. Onder invloed van Jean-Baptiste Bethune werd Van Assche geïnspireerd door de neogotiek. Hij legde zich toe op de restauratie van middeleeuwse monumenten en de bouw van kerken, vaak in Engelse, hoog-Victoriaanse stijl met veel polychrome materialen.

toon op kaart

St Jozef Wondelgemstraat 7166 68 1

sint-coleta, gent

  • bouwperiode: 1888–1890
  • architect: toegeschreven aan Auguste Van Assche
  • bescherming: beschermd als monument
  • stijl: neogotiek
  • vieringen: De kerk is aan de erediensten onttrokken en wordt verhuurd aan De Theaterkathedraal voor theaterlessen en voorstellingen.
  • bouwgeschiedenis: De kerk is samen met het klooster en de school van de zusters van Onze-Lieve-Vrouw Visitatie gebouwd. Door de snelle bevolkingsgroei werd Sint-Coleta al snel een autonome parochie. Het orgel van de kerk werd gebouwd door Charles Anneessens uit Geraardsbergen die ook orgels plaatste in de Sint-Salvatorkerk en in de kerk van het Sint-Barbaracollege. In het orgel van de Sint-Coletakerk zijn nog enkele oude pijpen uit de 17e eeuw aanwezig. De orgelpijpen werden in neogotische stijl beschilderd.

toon op kaart

Sint Coleta 7947 53 1

sint-vincentius a paulo, bloemekenswijk

  • bouwperiode: 1914–1926
  • architect: Henri Geirnaert
  • bescherming: geen
  • stijl: neogotiek
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: De Bloemekenswijk ontwikkelde zich snel tussen 1900 en 1914. Het centrale Edmond Van Beverenplein werd aangelegd in 1910. De parochiekerk kwam er even verderop in de Maïsstraat. De eerste steen van de kerk werd gelegd op 20 juli 1914. Toen enkele weken later de Eerste Wereldoorlog uitbrak, waren de toren en de muren enkele meters hoog. De werkzaamheden werden pas hervat in 1925 en de kerk werd op 28 maart 1926 in gebruik genomen.

toon op kaart

Sint Vincentiusa Paulo Maisstraat 0321 22 1
kerken uit het interbellum

sint-theresia van het kind jezus, rooigem

  • bouwperiode: 1927–1928
  • architect: Edgard Van Hoecke-Delmarle
  • bescherming: geen
  • stijl: neoromaanse stijl
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: De eerste steen van deze kerk werd gelegd op 19 september 1927 door bisschop Coppieters. Een jaar later was de kerk voltooid. Na de Eerste Wereldoorlog ontwikkelde de Rooigembuurt zich verder als nijverheidswijk. Meest opvallend was de bouw van ‘De Werkerskolonie’, een wooncomplex aan de Brugsesteenweg voor 1.500 bewoners, gerealiseerd door de Maatschappij der Goedkope Woningen. Onder meer om die bevolkingsgroei op te vangen werd de nieuwe kerk in de Boomstraat gebouwd.

toon op kaart

Sint Theresia Kind Jezus Boomstraat 4513 15

sint-pieters-buiten, gent

  • bouwperiode: 1934–1937
  • architect: Valentin Vaerwyck
  • bescherming: beschermd als monument
  • stijl: interbellumstijl
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: In 1856 werd op deze plaats een proosdij opgericht. Er kwam een kerk ontworpen door Jean- Baptiste Boterdaele. Na de Eerste Wereldoorlog werden de omliggende gronden verkaveld en bleek de kerk te klein. Ze werd tussen 1934 en 1937 vernieuwd en uitgebreid door wijkbewoner Valentin Vaerwyck. In 1913 vond in deze buurt een wereldtentoonstelling plaats. Op dat moment stonden op deze plaats al een kerk en enkele huizen. De tentoonstellingsterreinen werden in een boog daaromheen aangelegd. Vlakbij de Sint- Pietersaalststraat bevond zich het onderdeel Oud-Vlaanderen, een populaire reconstructie van historische gebouwen. Die waren ook ontworpen door Valentin Vaerwyck, die later tekende voor de Sint-Pieters-Buitenkerk.

toon op kaart

Sint Pieters Buiten 7884 85 1
kerken van na de tweede wereldoorlog

sint-godelieve, wondelgem

  • bouwperiode: 1952
  • architect: onbekend
  • bescherming: geen
  • stijl: neoromaans
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: In 1948 kwam er een kerk in de Sint-Godelievestraat. Het gebouw stortte evenwel kort daarop in. In 1950 werden de plannen voor een nieuwe kerk goedgekeurd, die in 1952 werd gebouwd. De Zusters Maricolen van Waasmunster financierden de bouw van de kerk. Zij richtten in het midden van de 19e eeuw een handwerkschool voor meisjes op in Wondelgem. In 1949 werd een nieuw schoolcomplex voor meisjesonderwijs gebouwd, waarnaast in 1952 deze kerk kwam.

toon op kaart

Sint Godelieve Wondelgem 7266 69 1

sint-bernadette, sint-amandsberg

  • bouwperiode: jaren 1960
  • architect: Leo Lefebure en André Platel
  • bescherming: geen
  • stijl: naoorlogs modernisme
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: Een houten kerkje uit 1935 werd vervangen door een moderne kerk, volgens plannen van architecten Leo Lefebure en André Platel. De kerk werd ingewijd op 22 november 1969. Deze kerk ligt aan een tuinwijk met 241 woningen, waarvan de bouw in 1923 begon. De wijk was ontworpen door Oscar Vande Voorde in opdracht van de ‘Gentsche Maatschappij der Werkerswoningen’. De bevolking in de wijk groeide snel aan, en dit gaf aanleiding tot de oprichting van de nieuwe parochie in 1950.

toon op kaart

Sint Bernadette 6928 32 33 1

christus koning, nieuw gent

  • bouwperiode: 1960–1969
  • architect: Jean Gilson en Adrien Bressers
  • bescherming: geen
  • stijl: naoorlogs modernisme
  • vieringen: zie kerknet.be
  • bouwgeschiedenis: De wijk Nieuw Gent ontwikkelde zich vanaf de jaren 1960. De kerk werd in 1969 ingewijd. Daarrond kwamen in de jaren 1970–1980 verschillende woonblokken. Het kerkmeubilair en de kunstwerken waren beïnvloed door de Pro Artes Christiana beweging. Deze stroming wou vernieuwing brengen in de religieuze kunst in Vlaanderen.

toon op kaart

Christus Koning Rerum Norvarumplein 7667 68 70 74 79 81 1

colofon

FOTO'S
Karin Borghouts

CONCEPT
Lars De Jaegher, Els Depuydt

MET DANK AAN
Dirk Boncquet, Sophie Derom, Willem Remue, Lieve Verheyen, Rosane Tallieu, Steven Van Eeckhout, Jo Van Herreweghe, Philippe Van Wesenbeeck, kanselier Ludo Collin, vicaris Joris De Jonghe, Jan Jaspers en het CRKC, Patrick De Jaegher, Dirk Laporte, Annick Smith, alle dekenijen, parochies en kerkfabrieken van Gent, de architecten, contactpersonen en eigenaars van de kerken en kapellen en het STAMteam.

om over na te denken: 46 gentse parochiekerken foto's van karin borghouts